“Vừa hợp tác vừa đấu tranh” và … Vương Thúy Kiều

Hạ Đình Nguyên

Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vừa đưa ra phương châm 6 chữ: “Vừa hợp tác, vừa đấu tranh” nghe hay hay, để nói về đối sách của ta với Tàu. Ông còn nói thêm: “Đối với Trung Quốc, dù mưa bão… mãi mãi là láng giềng”.

Tôi bỗng nghĩ đến nàng Vương Thúy Kiều trong truyện Kiều của thi hào Nguyễn Du.

Xin nói ngay rằng, tôi không có ý mỉa mai khi liên hệ “lục tự phương châm” này của Thủ tướng Dũng với hình ảnh nàng Thúy Kiều, mà là một liên hệ nghiêm túc, vì rằng truyện Kiều được thừa nhận là một tác phẩm văn học kiệt xuất vượt thời gian của nền văn học Việt Nam. Nhân vật Thúy Kiều lại đã làm rơi nước mắt của bao thế hệ, từ người bình dân cho đến giới văn nhân, thi sĩ, học giả… Hình ảnh của Thúy Kiều như là biểu trưng của một thứ định mệnh của dân tộc. Nàng Kiều cũng đã từng “vừa hợp tác vừa đấu tranh” gần hết quãng đời thanh xuân nhan sắc của mình.

Thúy Kiều khởi sự ra đi bằng một động cơ tốt “chuộc cha, cứu nhà” với biện pháp “bán mình” cho Mã Giám Sinh. Một sự chọn lựa tự nguyện hy sinh để lao vào cuộc phiêu lưu mơ hồ với ý tưởng thực thà và ngây thơ, rồi nhận lấy một hệ quả đau thương, đầy nước mắt, đến cả tự sát.

Những cái nhìn về “Đèn Cù”

SGĐT: Một lời dẫn hay: “Đọc Đèn Cù của ông Trần Đĩnh hấp dẫn như đọc kiếm hiệp, từng chương từng hồi nối tiếp không dứt ra được. Văn phong ông mới lạ, thoát mọi chuẩn mực, phóng túng theo cách của mình, có lúc người đọc phải dừng lâu mới hiểu. Ý tưởng hiền lành nhưng loáng lên ánh sắc của gươm đao dao kéo, đường cắt ngọt qua đi, người ta thấy rỉ máu… Ông dẫn ta men qua con đường hẻo lánh, chênh vênh, ngóc ngách để hình dung ra một cảnh giới bi hùng, bi tráng, bi hài của ATK (An toàn khu). Bất ngờ ta gặp Mao Trạch Đông sừng sững. Thoắt, ta hiểu ra suối nguồn đã làm nên một dòng chảy! Ta cũng mơ hồ thấy những mảnh vỡ của lịch sử, lóng lánh mà thê lương đã tạo nên hồn Việt… Đến dấu chấm hết! Nhưng chiếc đèn cù vẫn còn quay theo quán tính, chậm dần...

Một thoáng vọng Chinh Phụ ngâm:

"Hồn tử sỉ gió ù ù thổi.

Mặt chinh phu trăng dõi dõi soi...” (Hạ Đình Nguyên)

------------------------

Hạ Đình Nguyên

 

Mỗi người đọc một cuốn sách đều phải đọc bằng con mắt sẵn có của mình, do đó, Đèn Cù cũng được đọc dưới những cặp mắt kính khác nhau.

Tôi nghĩ về câu chuyện “Người mù sờ voi”.

BAO GIỜ CHO ĐẾN THÁNG BA...?

Theo BVN
01-11-2014
Hạ Đình Nguyên

- Chuyện về Đổi Mới Giáo Dục

Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng phát biểu tại buổi làm việc với Bộ GD&ĐT. Ảnh: TTXVN

Một tối, cách đây hơn 20 năm, tôi nằm ngủ cùng đứa con trai. Đêm yên tĩnh, sắp vào giấc ngủ tôi nghe một tiếng lay nhẹ, và một câu thỏ thẻ: “Ba ơi, tại sao phải đào núi và lấp biển, để làm gì ba, sao uổng vậy ba?”.

Thật là bất ngờ.

Nó đang học lớp 2, hai chị nó cũng lần lượt qua lớp 2, cũng bài thơ ấy, cũng học thuộc lòng và không thắc mắc, nay bỗng dưng lại thành chuyện. Bài thơ ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh mà hàng triệu đứa trẻ Việt Nam nhiều thế hệ đều thuộc:

“Không có việc gì khó

Chỉ sợ lòng không bền

Đào núi và lấp biển

Quyết chí ắt làm nên!”

BƠI TRONG HỒ RÁC…!

Hạ Đình Nguyên

Sau mấy ngày họp Quốc hội, trong hội trường mới xây xong hoành tráng - hiện đại, các đại biểu đã phát biểu rất mạnh mẽ, nêu lên những bức xúc, lo lắng, và nhiều câu hỏi đã đặt ra.

Tạm gác qua vấn đề đối ngoại trong quan hệ thì thụp Việt-Trung và nỗi ám ảnh Biển Đông, thì vấn đề nội trị được xem là mối quan tâm làm nóng hội trường, trong đó “tham nhũng” và “kinh tế” vẫn giữ vị trí hàng đầu – như bao lâu nay –  của cái gọi là “phức tạp” và “nghiêm trọng”. Chỉ riêng vấn đề nợ công túi tư, chi thường xuyên, chi đầu tư, chi trả nợ đã thấy “rối loạn tiền đình”, nói chi đến chuyện đánh chuột sợ vỡ bình, mà có khi tự chuột nó làm bình vỡ?

CHUYỆN “THẰNG CUỘI” DU NAM

Hạ Đình Nguyên

 

       Theo thông báo, Dương Khiết Trì sắp qua Việt Nam.

       Để tạo nên hòa âm cho chuyến đi của Dương, truyền thanh và báo chí Trung Quốc đồng loạt đăng và phát các bài hướng dẫn dư luận cho Việt Nam, bài của Viện Nghiên cứu Quân sự Trung Quốc đăng trên báo Thanh Niên Trung Quốc, và bài phát từ Tân Hoa Xã.

       Nội dung của các lập luận tuyên truyền trên là rất cũ và quá thô thiển đối với công luận Việt Nam, nhưng một mặt cũng chất quyến rũ. Họ hy vọng là cung cấp nền tảng lý luận để củng cố cho thế lực Việt Nam nào cảm thấy mến Bắc Kinh. Các luận cứ được trích gọn mấy điểm chính như sau:

 

(http://giaoduc.net.vn/Quoc-te/Vien-Khoa-hoc-Quan-su-Trung-Quoc-Viet-Nam-khong-de-thoat-Trung-post151488.gd )

 

1- Khẳng định mối quan hệ mật thiết và toàn diện. Họ nói:

       Mối quan hệ giữa hai nước, hai đảng vì cùng ý thức hệ, từng vừa là đồng chí vừa là anh em, ngoài kênh ngoại giao bình thường giữa 2 quốc gia, còn kênh đối ngoại liên lạc giữa 2 đảng, 2 quân đội và nhiều cơ quan ban ngành 2 nước. Là “xu thế lớn phù hợp lợi ích hai nước”.

THẮP HƯƠNG CHO “QUÁ KHỨ”…

Hạ Đình Nguyên

Cuộc biểu tình đòi dân chủ rất đặc sắc của thanh niên Hồng Kông đã tác động mạnh đến Việt Nam, làm cho nhiều người Việt suy nghĩ, nhưng đang diễn ra theo hai hướng khác nhau. Một, từ phía người dân - lớp người đã nhiều năm qua đang dấn thân đòi dân chủ, và bình đẳng -  tự hỏi, làm sao để có một phong trào đấu tranh mạnh mẽ, ít ra là như thế và đem lại hiệu quả? Hai, từ phía đảng Cộng Sản - chủ thể đang cai quản đất nước - là cách nào để ngăn chận trước, không cho phép diễn ra một phong trào đấu tranh dù bất bạo động, ôn hòa và “lễ phép” như thế?

 

 

Đối với Việt Nam…

 

Quả thật, tôi không thích thú gì với ý nghĩ rằng, đảng Cộng Sản Việt Nam có sẵn khả năng nổi trội để dự báo cùng lúc cho cả hai phía tình huống nêu trên, nếu tin theo chủ nghĩa kinh nghiệm. Vì điều đó đã được trải qua gần cả thế kỷ. Chánh nghĩa và lý tưởng của các phong trào đấu tranh luôn được kèm theo phần bạo lực trong tiến trình các cuộc chiến tranh do đảng Cộng Sản lãnh đạo, từng lúc đứng từ cả hai tư thế ở hai thời điểm khác nhau, thời của kẻ bị trị và thời của kẻ thống trị. Mỗi lúc, nếu không nói là xuyên suốt, phần bạo lực đóng vai trò chủ động và quyết định trong việc tạo nên phong trào hay triệt tiêu phong trào. Khó ai có thể phủ nhận điều nầy. Cũng khó có thể phê phán một chiều về yếu tố bạo lực - mang ý nghĩa ngược lại với dân chủ - vốn có trong bất cứ cuộc chiến tranh nào, nhất là chiến tranh chống ngoại xâm, với mọi biện pháp. [Nhưng điều nầy không phải là điểm chính của bài viết].

 

Xét riêng về khía cạnh kinh nghiệm và kỹ năng, việc khởi động hay dập tắt, triệt tiêu những phản kháng trong nhân dân về đòi hỏi dân chủ, chống bất công, thì người Cộng Sản có quá đủ kinh nghiệm, từ tư thế bị trị khi phát động đấu tranh chống thực dân, và từ tư thế người cai trị, như những sự kiện đã từng diễn ra, qua CCRĐ, Nhân văn Giai phẩm, Cải tạo Công thương nghiệp, Kinh tế mới, trừng trị phe thua cuộc sau 1975, và cả kinh nghiệm sau nầy vào những đợt dân chúng biểu tình chống Tàu xâm lược biển, đảo.

CHỦ NGHĨA, CHỮ NGHĨA VÀ ÔNG TỔNG

Hạ Đình Nguyên

Ở một thế giới loạn ly có rất nhiều chủ nghĩa, chỉ ở Việt Nam có một thứ chủ nghĩa được thừa nhận và đăng quang, là Chủ Nghĩa Xã Hội. Nó luôn được viết hoa. Đứng đầu chủ nghĩa ấy là ông TBT Nguyễn Phú Trọng. Ngoài hai đặc trưng trên, (viết hoa và ông Tổng) không ai hiểu rõ nội dung là gì. Vì thế mà có sự bàn cãi khá thường xuyên và kịch liệt, nhất là ở các quán nhậu.

Ông A bảo:

- Chủ nghĩa ấy là giả, không có thật.

Ông B:

- Vậy thì ở đâu có thật? Không ở đâu có thật thì lấy gì so sánh để gọi cái nầy là “giả”? Nó có thật đấy! không cần phải so sánh.

Ông A:

 - Vậy nó đâu, và nghĩa là gì?

Ông B:

 - Ông bạn ngu lắm! Nó ở ngay nơi ông Nguyễn Phú Trọng ấy, và có thể hiện trên giấy tờ, nghĩa của nó tóm gọn là hai chữ “biện chứng”.

. 

Ông ta nói thêm:                                                                                                                                   

-Dù mấy năm nay không nghe ông Trọng dùng thường xuyên từ biện chứng, nhưng lời lời của ông đều mang tính biện chứng kín đáo bên trong, đó là cặp phạm trù mâu thuẫn nhau mà ông đã học tập nhuyễn nhừ từ khi mới lớn. Năm kia ông có nói với nông dân: "chống tham nhũng cũng phải có biện chứng", nông dân chẳng hiểu mẹ gì. Sau nầy ông rút kinh nghiệm, không nói biện chứng nữa, mà nói theo cách “toàn diện và chiến lược”, có tiên tri và an toàn: “Chủ nghĩa xã hội đến cuối thế kỷ chưa chắc đã hoàn thiện…” không còn ai phàn nàn nữa! Đúng quá, còn phàn nàn nổi gì chứ!

Ông A;

- Đó là chuyện năm ngoái năm kia, nay thì ông nói có gì mới không?

Ông B:

- Hơi mới, đại khái là không cũ lắm. Ông nói: "Chống tham nhũng đòi hỏi khôn ngoan, cần có con mắt chiến lược...". Ấy da, tất là ông rất khôn ngoan rồi, mà cũng chiến lược nữa. Đó là "đánh con chuột đừng để vỡ bình, làm sao diệt được chuột mà bảo vệ được bình hoa". Hay lắm, nhưng có hơi sượng một chút, đó là câu nói dân gian mà ông cứ thích gắn vào miệng Bác Hồ, chứng tỏ ông rất yêu Bác Hồ và cũng rất gần Bác Hồ như đứng bên cạnh vậy!

Ông A:

- Tôi nghe Tập bên Tàu: “đả hổ diệt ruồi”, nay ông Trọng lại “đánh chuột, diệt chuột”, sao cứ na ná nhau, lấy con vật ra mà ví von với con người? Dù sao cũng là đồng chí nhau mà! Cái triệt để ấy kinh lắm.

Ông B:

- Ý là, ông Tập, ông Trọng đều rất ghét và khinh bỉ tham nhũng, hễ mà tham nhũng thì thành hổ, thành ruồi, thành chuột, tức là cho hóa kiếp hết như trong kiếm hiệp.

Ông A:

- Có làm được không đấy?

Ông B:

- Ấy, nói thế là không khôn ngoan, không chiến lược, ông Trọng nói rõ: "Không phải xới tung lên tất cả, gây mất niềm tin, nghi kỵ lẫn nhau, rối loạn sẽ rất nguy hiểm”. Nghĩa là chuột nhiều lắm, lẫn lộn không phân biệt được ai là người ai là chuột, xới tung lên tất cả, ý là nói đến số đông, có hang ổ cơ cấu chằng chịt, thà cứ đắp chiếu để đấy cho dân nó ngu nó tin, thì mọi chuyện ổn định, sẽ không lo vụ “bể bình hoa” thơ mộng nữa.

Năm 2013, ngày 6-12, ông có nhận xét rất chiến lược: "Tham nhũng nguy hiểm và khó chịu vì đã thành khá phổ biến. Nó thành đường dây có tổ chức rồi, chứ không còn từng người ăn mảnh nữa. Chúng tôi hay nói đó là lợi ích nhóm, cấu kết với nhau nên phải có cơ chế trị tận gốc, việc nầy rất khó chứ không phải dễ”.

Ông A:                                                                                                      

- Sao ông Trọng lại quên câu Bác Hồ dạy: "Việc dù dễ không dân cũng chịu. Việc khó trăm bề dân liệu cũng xong"? Và lại: “Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền, đào núi và lấp biển, quyết chí ắt làm nên”, như bọn Tàu nó lấp cái Gạc Ma?

Ông B: 

- Lại nôn nóng nữa rồi!! "Phải bình tĩnh, tỉnh táo, rất khôn ngoan, có con mắt chiến lược". Phải lấy ổn định làm trọng. Dân thì ngu nên để yên đấy cho nó tin tưởng. Tham nhũng và ổn định vẫn sống chung nhau được, như nhà tôi vẫn có nhiều chuột vậy, tôi vẫn sống, vẫn ăn và tôi vẫn ngủ… Vì thế, ông Ủy viên Thường trực Ủy ban Tư pháp Đỗ Văn Đương thật là tài tình, khi báo cáo tổng kết rất chi là ngoạn mục: “Tình hình tham nhũng tương đối ổn định”. 

Ông A:                                                                                             

- Thôi thôi, đủ rồi. Đến cái ngày mà nó tuyệt đối ổn định thì chết cả lũ. Ôi, cái chủ nghĩa nầy tôi thấy toàn là chữ nghĩa! Mà chữ thì có nhiều, còn nghĩa cũng không thấy đâu, như mọi bài diễn văn của ông í. Kết quả chuyện gì cũng thấy cái biện chứng nấc cục. Tôi lấy làm tiếc một điều, lẽ ra ông Thủ tướng Nguyễn nên mang câu đối, thay vì tặng nhà văn hóa cao niên - thâm nho là ông Khiêu Vũ, thì tặng cho ông Tổng mới đáng: “Sơn hà linh khí tại. Kim cổ nhất hiền nhân".

Thật đấy!

Cuộc nhậu về chủ nghĩa và chữ nghĩa đến đây là chấm dứt.

HĐN.12-10-2014

--------

Ghi chú.

Nguyên văn phát biểu - ngày 6 tháng 10, 2014, trong buổi tiếp xúc cử tri Hà Nội:

"Phải bình tĩnh tĩnh táo, rất khôn ngoan, có con mắt chiến lược. Bác Hồ dạy rồi, cha ông ta dạy rồi, đánh con chuột đừng để vỡ bình, làm sao diệt được chuột mà bảo vệ được bình hoa. Tức là phải giữ cho được cái ổn định". "Xử lý trước mắt phải nghĩ lâu dài, giữ cho được ổn định để đất nước phát triển. Không phải xới tung lên tất cả, gây mất niềm tin, nghi kỵ lẫn nhau, rối loạn sẽ rất nguy hiểm".

TẢN MẠN VỀ BÀI “CHĂN GỐI VỚI KẺ THÙ” (Sleeping with the enemy)

Hạ Đình Nguyên

Tuy cái tựa đề “Chăn gối với kẻ thù” (James Webb) có thể chợt gây một chút ngờ ngợ cho người đọc, khi xuất hiện ngay sau là tấm ảnh của tác giả - ông James Webb, tuyên bố sẽ ra ứng cử chức Tổng Thống Hoa Kỳ - và bà vợ Mỹ gốc Việt.

 

James Webb và vợ

Khuôn mặt bà vợ rất đăm chiêu kiểu Việt, còn ông thì mang vẻ “cựu binh” của chiến trường Việt Nam. Cái ẩn dụ nào đó của tựa đề và chiều sâu của bức ảnh cứ lảng vảng trong tôi, và lưu lại, dù sau khi đọc hết bài.

JOSHUA WONG, HỒNG KÔNG & PHÁP LUÂN CÔNG “CHÂN-THIỆN-NHẪN”

Hạ Đình Nguyên

“Cuộc đấu tranh dân chủ hiện nay ở Hồng Kông có nền tảng của sự hiểu biết sâu sắc và sự trải nghiệm máu xương đối với thể chế Cộng sản Trung Quốc, từ thời Mao đến thời Đặng (Thiên An Môn) đến thời Giang (Pháp Luân Công)… Sự kiện thảm sát Thiên An Môn là hiếm có trên thế giới, nhưng chưa thể so sánh được với sự kiện đàn áp Pháp Luân Công suốt 14 năm trời, từ 1999 đến 2013, về quy mô rộng lớn và mức độ độc ác… Lãnh thổ Việt Nam tuy ở gần lãnh thổ Trung Quốc, nhưng ít người biết đến triết lý Pháp Luân Công, cũng không biết nhiều đến sự kiện đàn áp, lại “biết” theo chiều hướng sai lệch, vụ Thiên An Môn cũng vậy. Là vì sao?”

Tôi bắt đầu chú ý tìm hiểu Pháp Luân Công (PLC) bởi sự tò mò với câu hỏi, tại sao Đảng Cộng sản Trung Quốc lại đàn áp PLC một cách man rợ đến thế? Và vì vậy, nó là gì mà Việt Nam ít người biết đến? Và đây chỉ là  bài giới thiệu tổng quát để biết qua về cái môn phái lạ lẫm ấy, cũng như nguyên nhân mà nó trở thành đại họa và có liên quan gì đến cuộc đấu tranh dân chủ ở Hồng Kông hiện nay.

QUANH QUẨN... TRƯỚC CỬA THIỀN (2)

Hạ Đình Nguyên

06/3/2012

Lời bình của một người đọc: Đọc phần này, (chúng) tôi thấy có nhiều điều lý thú hơn phần 1, đặc biệt là câu "Tiếng cổ Ấn Độ chuyển sang Latinh có liên quan với từ trên, là MANTRA, gồm 2 từ MAN và TRA. MAN là suy nghĩ, suy tư, tư tưởng, TRA là giải phóng, giải thoát... Tóm lại, “thiền” = mantra, là nhằm giải phóng con người ra khỏi sự suy nghĩ, tức là sự “toàn trị” của lý trí". Tôi đã nhiều lần sử dụng tư liệu này trong một số entry (tự do) của tôi, xin cám ơn tác giả.... Nói chung, theo tôi, "ý thức được là mình đang làm gì" đã là quý hóa lắm rồi! 

---------

2. Thiền và "tư duy lại tương lai"

Thiền là gì? Có nhiều định nghĩa loằn ngoằn và khó nhớ.

Ngôn ngữ là phương tiện truyền tải tư duy và văn hóa của con người. Trải qua thời gian và không gian, ngôn ngữ phát triển và xa dần ý nghĩa ban đầu để thích ứng với tập quán của mỗi địa phương và nền văn hóa khác nhau. Một trong những phương pháp nghiên cứu lịch sử là truy nguyên nguồn gốc ngôn ngữ. Nguồn gốc của từ ngữ có thể cho ta một hiểu biết lý thú. Thiền là từ Hán Việt. Người Nhật có óc tự chủ cao nên sáng tạo ra từ riêng của mình, gọi cái ta gọi là thiền, là Zen. Tiếng Anh, Pháp là Meditation, có nghĩa là tư duy/trầm tư, vì Âu Mỹ không có từ riêng để chỉ điều mà phương Đông gọi là thiền.

Tuy nhiên, Meditation có nguồn gốc Latinh bắt nguồn từ chữ Mederi, bắt đầu từ chữ M. Theo sách Practical Meditation (1), Mederi có nghĩa là khôi phục, tức trở lại với chính mình. Tiếng cổ Ấn Độ chuyển sang Latinh có liên quan với từ trên, là MANTRA, gồm 2 từ MAN và TRA. MAN là suy nghĩ, suy tư, tư tưởng. TRA là giải phóng, giải thoát - Mantra là giải phóng sự suy nghĩ, giải phóng (con người đích thật) ra khỏi sự cai trị của lý trí/trí năng để tâm thức được tự do, được sáng suốt, để trở về với “Tự ngã” ban đầu. Triết học phương Đông gọi là “bản lai diện mục”.

QUANH QUẨN... TRƯỚC CỬA THIỀN (1)

Hạ Đình Nguyên

06/3/2012

Lời bình của một người đọc: Mấy chục năm... tìm hiểu, (chúng) tôi vẫn không hiểu được 'thiền là gì?', phần lớn là vì sách viết phức tạp quá. Một chiều hôm nọ, đọc tài liệu này, chúng tôi mới vỡ lẽ (nhưng không nói dài dòng ở đây). Tóm lại, con người cần phải có những khoảnh khắc nhìn lại chính mình, để biết là ta có đi 'quá đà không?' trong cái thế giới đầy nhiễu loạn này, âu đó cũng là một thực tại không kém phần quan trọng trong con đường dẫn đến 'tự do' vậy! 

1. Khúc dạo đầu nhàn rỗi

Ngày nay, Thiền, hay Thiền Định, đang trở thành một hình thái sinh hoạt rất phổ biến đối với nhiều tầng lớp dân cư, thuộc nhiều lứa tuổi, không chỉ ở lứa tuổi người già, người trung niên, mà đặc biệt phát triển nhiều ở giới trẻ. Ở phương Tây càng phát triển mạnh mẽ hơn cả phương Đông, vốn là quê hương của Thiền.

Thiền ngày nay được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau và ứng dụng vào nhiều mục đích khác nhau, không như truyền thống lâu đời, vốn là phương thức riêng biệt của người tu hành theo đạo Phật, nay nó đã trở thành một nét sinh hoạt văn hóa tự phát và tự giác của các tổ chức xã hội ở nhiều quốc gia tiên tiến. Trên toàn thế giới, chỉ có một quốc gia duy nhất, đủ nhẫn tâm truy bức và đàn áp đẫm máu hằng trăm triệu người tu thiền theo môn Pháp Luân Công. Nước đó có tên là Trung Quốc.

TẢN MẠN 2: DẤN THÂN VÀ THÁO GỠ (s’engager và désengager)

Hạ Đình Nguyên 
18/9/2014

“Một thời để yêu, một thời để chết” của Erich Maria Remarque xuất hiện sau Thế chiến thứ 2, được xem là tác phẩm hay nhất nói về cơn đại tao loạn nầy, cũng không khỏi gợi cho người đọc một cảm nhận có phần bi quan. Lãng mạn rồi khép lại một cách lạnh lùng.

Một thời để yêu, dù là một thứ lý tưởng nào, để rồi sau đó phải dính vào nó, kẹt vì nó và… chết vì nó, để rồi phải lao vào chiến tranh hay bị lụi tàn.

. 

Trào lưu triết học sau Thế chiến thứ 2 đã nêu ra một số mệnh đề mới mẻ và linh hoạt, lan rộng vào thế hệ thanh niên trí thức của những thập kỷ 60, khá phổ biến với những từ ngữ ấn tượng và tích cực: dấn thân và tháo gỡ.

Thanh niên thời kỳ ấy rất giống và phù hợp với bối cảnh thanh niên Việt Nam hôm nay - Cái khác chỉ là thời gian lệch nửa thế kỷ.

 

TẢN MẠN 1: “MỘT THỜI ĐỂ YÊU, MỘT THỜI ĐỂ CHẾT”

Hạ Đình Nguyên 
18/9/2014

Ngồi cô đơn trong góc vườn nhà, cạnh dòng sông, tôi nhìn mặt trời chiều đỏ ối như một khối lửa khổng lồ chụp xuống cuối sông, cây cảnh phía dưới bắt đầu mờ dần, con sông hẹp lại, nham nhở những mảng lục bình trôi lờ đờ, khi con nước xuống gần mức đáy, càng lộ ra cái xấu xí trần trụi của hai bên bờ với những mảng bùn xám xịt, lố nhố những gốc dừa nước đen sì. Không gian trở nên nặng nề tương phản với khối lửa đè ở bên trên. Bỗng dưng xuất hiện trong tôi cái tựa đề “Một thời để yêu, một thời để chết”, tác phẩm của Erich Maria Remarque mà tôi đã đọc từ 40-50 năm trước.

Không còn nhớ rõ nội dung là gì, chỉ còn mỗi cái tựa đọng lại trong trí. Nhưng không hề chi, chỉ riêng cái tựa ấy đã quá đủ cho tâm trí tôi một cuộc lãng du, đúng ra là một hành trình hồi tưởng, từ một quá khứ mơ hồ rồi dẫn về một không gian hôm nay. Cái “hôm nay” trải dài từ âm vang của “Cách mạng Mùa Thu” 1945 đến “Đại thắng Mùa Xuân” 1975, và đến… cái gì đó khá bừa bộn của 2014, và tiếp đến nữa, là gì? Tôi chưa mường tượng được! Một thời để “yêu”, có đúng thật không? Và một thời để chết?

NHÂN ĐỌC BÀI VIẾT: "TẠI SAO VỘI VÃ ĐÓNG CỬA TRIỂN LÃM VỀ CCRĐ?"

Hạ Đình Nguyên

Có lẽ bài viết “Tại sao vội vã…” có tính tổng quát, ngắn gọn, tương đối nêu lên được toàn cảnh quanh cuộc “Triển Lãm” CCRĐ. Tôi xin bày tỏ thêm vài ý kiến.

Cuộc triển lãm làm bật lên ba chủ đề lớn :

- Cuộc Triển Lãm… và CCRĐ.

- Tại sao mở ra cuộc triển lãm?

- Cách đóng cửa cuộc triển lãm?

- Cuộc triển lãm CCRĐ 1953-1957 tưởng đã chôn vùi, bất ngờ được khai quật lên vào một thời điểm nhạy cảm về chính sách đất đai của Đảng đang gặp nhiều khó khăn chồng chất, và chính cuộc triển lãm đã vô tình kích hoạt nó lên để phơi bày trong xã hội và trên thế giới mạng ở một quy mô rộng lớn về bản chất và sự thật của sự kiện, như nó chưa từng được biết đến một cách đầy đủ và công khai về chiều sâu và diện rộng đến thế, đã thu hút cả những thế hệ chưa từng biết đến, những thế hệ đã biết thì biết sâu sắc hơn. Cuộc triển lãm đã đạt một nội dung quá súc tích tuy ngoài mong đợi!

- Tại sao mở ra cuộc triển lãm, là một câu hỏi không kém quan trọng: Tại sao có chủ trương mở ra cuộc triển lãm nầy? Các cách lý giải đếu khó thỏa mãn. Người ta đặt ra các hoài nghi :

(a) hoặc do có kẻ “phá hoại” đảng từ trong đảng, hoặc

(b) còn tồn tại trong đảng một thứ tư tưởng Maoisme, kiểu CCRĐ, hoặc

(c) do tầm nhìn quá kém của những người chủ trương và những lãnh đạo cao hơn tán thành chủ trương triển lãm nầy, qua cách giải thích khá vô tư của ông Viện trưởng Bảo tàng Nguyễn Văn Cương.

Ít có người nêu lên ý kiến tán đồng (a) và (b) có lẽ xuất phát từ lòng lương thiện, phần đông nghiêng về giải đáp (c) có lẽ dễ chịu hơn, vì chẳng qua, đây là tầm nhìn chưa tới.

PHẢN HỒI BÀI VIẾT "TÔI CHƯA ĐỌC ĐÈN CÙ"

Hạ Đình Nguyên 

Tôi  bất ngờ một cách thú vị khi đọc bài viết: "Tôi chưa đọc Đèn Cù" của Ái Nữ -  rất lạnh lùng với tác phẩm, trong khi tôi là người đang bị hít vào nó.

Tôi đoán rằng tác giả đang ở vào lứa tuổi giữa 30 và 40, là thế hệ mà tôi ít có điều kiện để hiểu nhiều, đặc biệt về nhân sinh quan và thái độ chính trị, thông qua những bộc lộ công khai, ít nhất là bằng các bài viết, ngoài những câu ngắn gọn trên facebook. Vì thế tôi rất nhiệt tình đọc bài viết và tự hỏi, liệu rằng bài viết nầy có thể được gọi là tiêu biểu về suy nghĩ của một bộ phận thanh niên (nhiều ít không biết) ở thế hệ sinh ra sau chiến tranh nầy, và không dính líu nhiều đến cuộc chiến chống xâm lược sau nầy của những năm 1979, 1984, 1988, và cả chiếc giàn khoan HY 981?

Với tôi, tôi hiểu đây là tiếng nói nổi bật tính “độc lập” tư duy với bản lĩnh riêng của mình, trung thực và sắc sảo. Tuy nhiên tâm tư nầy đã bộc lộ sự cách biệt thế hệ là quá rõ. Chơi với mèo, đương nhiên là nữ, nên “cô bé” ấy đã say mê hát và xúc cảm với bài “Đêm qua em mơ gặp Bác Hồ”, mà tâm tình cụ thể là thể hiện với con mèo âm ấm và mềm mại trên tay. Tôi cũng xin thú thật, tôi không hiểu gì về “tâm lý học trẻ em”, và tôi cho rằng cô ấy mô tả thật trạng thái của mình, không hề có ẩn ý nào về sự khinh trọng trong so sánh. Thế rồi lớn lên, cô bé quên đều cả hai, không có cả trọng khinh, hay yêu ghét. Nó qua đi cùng với tháng ngày và sự trưởng thành của bộ não, khi nhớ lại cũng tự nhiên và thanh thản, rằng đó là “chuyện văn nghệ”. Và, “nếu ông Hồ mà còn sống nghe thấy… dù không tự hào thì cũng không thiệt hại gì (với ông ấy)”. Thế mới biết cách giáo dục trẻ em thật là khó, trừ phi phải nhồi nhét liên tục với đòn roi và mồi nhử, cho đến tuổi trưởng thành, thì cũng có chút ít kết quả.

HÌNH NHƯ LÀ...

Cảm nhận của một người bạn: 
       Khi đọc lướt qua chuyện này, tôi nghĩ thầm “cũng ô-kê thôi, đối với tuổi thất thập, một thoáng rung động, một thoáng nhớ nhung, là quý lắm rồi”. Nhưng khi đọc đến đoạn cuối thì tôi thấy thích thật sự, và đọc kỹ lại từ đầu, tôi lại nghĩ tiếp: “Trong cuộc đời sắc sắc không không này, biết khi nào ta đến, biết khi nào ta đi, và ta sống để làm gì? Rồi bỗng một bóng hồng xuất hiện, ta thấy ta không còn là ta, mà là một ta khác, đầy lãng mạn: một hương vị tuyệt thú đã xảy ra trong một khoảnh khắc”... Cuối cùng, tôi khẳng định với chút phân vân: “Phải chăng, đó mới là ý nghĩa đích thực trong cái cõi ta bà này!”.  

---------

HÌNH NHƯ LÀ… 

Hình minh họa

1- Hôm ấy, tôi đi dự buổi nói chuyện thuộc chương trình “Cà phê thứ Bảy” của anh Dương Thụ, tại Cà phê Trung Nguyên, người thuyết trình là nhà văn Nguyên Ngọc, đề tài về Tây Nguyên.

Thính phòng không đông, tôi ngồi ghế đầu hàng thứ nhì, phía cạnh hội trường. Diễn giả bắt đầu nói chuyện, thì có một người nữ vừa vào, đi ngang qua tôi và ngồi vào chiếc ghế sát bên cạnh, khi mà hàng ghế còn trống mênh mông. Chuyện ấy làm tôi có sự lưu tâm.

TỪ THOÁT TRUNG, THOÁT..., ĐẾN THOÁT "HỆ LỤY"?

Hạ Đình Nguyên

Tác giả Hạ Đình Nguyên

Có ba vấn nạn cho Việt Nam hôm nay:

- Trung Quốc Cộng sản đang là một đe dọa nghiêm trọng chủ quyền Việt Nam.

 - Thể chế nhà nước Việt Nam đang là một thể chế bất hợp lý, độc tài và tham nhũng.

 - Ý thức hệ mà đảng Cộng Sản Việt Nam đang theo đuổi, chính xác là một ảo tưởng.

Vận nước cũng giống quy trình của một đời người: “Một thời để yêu, một thời để chết”. Nói theo phong cách triết học hiện đại thế kỷ 20: Một thời dấn thân –s’engager – Một thời tháo gỡ - desengager.

Việt Nam đang tuột vào con dốc ứng với vế hai của quy trình, một thời để chết, hoặc một thời tháo gỡ. Do đó, các từ ngữ thoát Trung, thoát Cộng, hay thoát Ảo… xuất hiện, nó biểu hiện nỗi trăn trở của một giai đoạn có nhiều nguy cơ biến động, mà Việt Nam đang đối diện.

Những từ ngữ nầy đang nhảy múa trong đầu mỗi người dân hôm nay. Cái nào trước cái nào, cái nào chính , cái nào phụ đang là sự tính toán của những người làm chính trị, hoặc là những người quan tâm đến thời cuộc. Đảng Cộng Sản, với khoảng 3 triệu cái đầu sáng tối khác nhau, cũng không phải là sự thống nhất đơn giản.

CẦU HIỀN VÀ SỬ DỤNG NĂNG LỰC TRÍ TUỆ - PHẦN 3 - NGUYENTHITUHUY VÀ "LỜI NÓI LEO" - HADINHNGUYEN

LỜI NÓI LEO - Hạ Đình Nguyên

Sài Gòn, 29-08-2014

Sau khi đọc hết bài của Từ Huy, tôi cảm thấy mình không được phép “nói leo” nữa, như một người bước chân vào chỗ đứng đắn, không dám văng ra lời nói tục, dù cái nguyên nhân của nó là ở đâu kia.

Tôi án chừng Từ Huy cỡ tuổi nhiều nhất là 40, là TS Văn chương Pháp. Chừng ấy thôi đã là vốn quý của xã hội. Đó là bằng thật, vì ở Pháp không có bằng giả như ở xứ ta. Cô đã từng đi dạy ở Đại học, và viết. Cô đã viết một cách nghiêm túc với những tư duy chân thật, tâm huyết với sự kiềm chế nổi phẫn nộ của mình, lần nầy, cô viết tiếp đề tài “cầu hiền và vấn đề sử dụng năng lực trí tuệ”. Một đề tài rất cũ từ 40 năm nay, nhưng vẫn mới, oái ăm thay nó càng ngày càng mới thêm ra và lan rộng, đến nổi các thế hệ nối tiếp nhau, từng trải qua, và đã từng ê chề, gần như không muốn nhắc tới nữa. Chán nản, bỏ cuộc đã hẳn là cái tội, nhưng kiên trì thì lại phí sức, có khi xuôi đò dọc cho đến tuổi già. Nhiều khi tiếp xúc với các vị TS già mà thấy tội nghiệp, cả đời day dứt với chuyện chung. Những người trí thức ở cái tuổi trung tâm của năng lượng, muốn dồn sức mình để đóng góp cho cái chung, cho Tổ quốc, cho dân tộc, cho sự tiến bộ xã hội, nếu không được, thì họ biết làm gì? Học để làm gì? Chỉ để kiếm tiền nuôi cái thân vật lý nhỏ nhoi của mình thôi ư? Chẳng cần.  Thời kỳ nầy ở Việt Nam, để làm giàu dễ nhất, nhanh nhất là con đường “phấn đấu” vào Đảng, vào bộ máy công quyền, càng lên cao thì cái gì cũng có. Nói  số đông là như thế - có thể là không chính xác, thậm chí gây phẫn nộ - nhưng là con số “không nhỏ”, (như cách dùng từ của ông TBT NPT). Việc học là rất thứ yếu - là số không, nếu học để làm người - cái học được đặt ra không phải để đào tạo tài năng hay trí tuệ, thì làm gì phải o bế tài năng trí tuệ, mà vấn đề là tấm bằng. Tấm bằng là một yếu tố phụ, nhưng cần có, để hợp thức hóa cho một cuộc vận hành đen trong bóng tối. Ai cũng biết việc mua bán bằng cấp, mua bán chức tước, hối lộ, tham nhũng để vào các vị trí nầy khác diễn ra rần rần, vang lừng như ve kêu. Cái chuyện tài năng, năng lực, trí tuệ… thật là xa lạ, có khi còn nguy hiểm nữa!

CẦU HIỀN VÀ SỬ DỤNG NĂNG LỰC TRÍ TUỆ - NGUYỄN THỊ TỪ HUY (PHẦN 2) & LỜI NÓI LEO - HẠ ĐÌNH NGUYÊN

Lời nói leo - Hạ Đình Nguyên

Sài gòn 17-8-2014

       Tôi tự hỏi, trí thức trẻ (xin hiểu, không phải là già) của xứ ta ngày nay, như Từ Huy chẳng hạn, là ít hay nhiều? Theo lẽ, hẳn không thể là ít, nhưng không thấy được là nhiều, hoặc vì hoàn cảnh giống như lời Nguyễn Trãi mà tiến sĩ Từ Huy nhắc lại:“bị khuất ở các hàng quan nhỏ”, đang “náu trong đồng nội”, hay trong “hàng binh lính” không được ai tiến cử? Ít hay nhiều khó nói được, có lẽ vì thế nó đưa đến cái ray rứt của chủ đề “Cầu Hiền” nầy chăng?

       Từ Huy đã đem báu vật của tiền nhân ra để phủi bụi và lau chùi, rồi so sánh với hiện tại, phỏng có ích lợi gì không, hay chỉ gây thêm hoang mang về một sự cách biệt? Lấy đỉnh cao so với trũng thấp, lấy nồi đồng cọ với niêu đất, lấy “cầu” Hiền so với “diệt” Hiền, để rồi than van về một nỗi nghịch lý, trong khi cái chuẩn mực của thời đại đã hoàn toàn khác nhau!

       Cái Thiện - Ác xoay vần mà tạo nên thế gian, chính Từ Huy đã chẳng phải vừa nhắc phớt qua, rồi bỏ lơ với chữ “dù rằng” trong bài viết? Khi Lê Lợi còn trong 10 năm nằm gai nếm mật thì cầu Hiền với lời lẽ chân thành thống thiết, nhưng khi “lợi quyền ắt qua tay mình” thì ra tay hại chết Trần Nguyên Hãn, trảm Nguyễn Trãi.

HẠ ĐÌNH NGUYÊN VÀ NGUYỄN THỊ TỪ HUY BÀN VỀ "CẦU HIỀN VÀ SỬ DỤNG NĂNG LỰC TRÍ TUỆ"

Hạ Đình Nguyên

LỜI  NÓI LEO (10-8):  Trong khi Từ Huy ở giữa Paris, nhìn phố xá ngổn ngang chồng lên nhau mà thấy “99 ngọn Hồng Lĩnh chạy dài về tương lai”, thì tôi ở Sài gòn, đọc bài của Từ Huy mà nhìn thấy ngổn ngang 16 khuôn mặt chồng lên nhau, cũng ngổn ngang thế, mà rất hồi họp về tương lai.

Thời sự đang ngồn ngộn những thông tin căng thẳng, cũng xin tạm lắng lòng theo Từ Huy mà quay về tham khảo trí huệ của tiền nhân, qua bài viết nhiều gợi mở và bóng gió.

Tuy nhiên bài viết đã gợi nên vài ‘mệnh đề’ thời đại, mà chỉ là thời đại khép kín của riêng Việt Nam, tôi có một chút đối chiếu tự nẩy sinh.